-
Từ năm 2026, các doanh nghiệp xuất khẩu của Việt Nam sang EU sẽ bước vào một giai đoạn hoàn toàn mới, khi việc tiếp cận thị trường không còn được quyết định bởi giá cả hay nhu cầu tiêu dùng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng tuân thủ các yêu cầu về môi trường do EU đặt ra.
Khác với giai đoạn trước - nơi các tiêu chuẩn môi trường và bền vững thường được xem là công cụ tạo lợi thế cạnh tranh - EU đang chuyển các yêu cầu này thành điều kiện bắt buộc để được phép đưa hàng vào thị trường. Các chính sách mới không chỉ đến từ yêu cầu của khách hàng cuối, mà còn được luật hóa ở cấp độ chính phủ, với mục tiêu kiểm soát các tác động môi trường trong toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nói cách khác, từ giai đoạn 2026 - 2030, câu hỏi đặt ra cho doanh nghiệp không còn là “Có lợi thế cạnh tranh trên thị trường EU không”, mà là “có đủ điều kiện pháp lý để tiếp tục xuất khẩu sang EU hay không”.
1. Tác động chính sách đối với các nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam
1.1. Gỗ, cà phê, cao su: EUDR và yêu cầu kiểm soát nguồn gốc ở cấp độ đất đai
EUDR (EU Deforestation Regulation – Quy định chống phá rừng của EU) được ban hành nhằm ngăn chặn việc tiêu thụ các sản phẩm liên quan đến phá rừng và suy thoái rừng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Theo lộ trình chính thức của Ủy ban châu Âu, EUDR sẽ được áp dụng bắt buộc từ 30/12/2026 đối với doanh nghiệp lớn và vừa, và từ 30/6/2027 đối với doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ.
Kể từ thời điểm này, các sản phẩm không đáp ứng yêu cầu của EUDR sẽ không được phép nhập khẩu hoặc lưu thông tại thị trường EU, bất kể chất lượng hay nhu cầu thị trường.
Điểm cốt lõi của EUDR không nằm ở việc đánh giá sản phẩm cuối cùng, mà ở toàn bộ chuỗi cung ứng, với yêu cầu truy xuất nguồn gốc đến tọa độ địa lý của vùng trồng hoặc khu khai thác. Điều này tạo ra thách thức đặc thù đối với Việt Nam, nơi các ngành gỗ, cà phê và cao su vẫn phụ thuộc lớn vào hộ sản xuất nhỏ lẻ, dữ liệu đất đai phân tán và thiếu chuẩn hóa.
Trong bối cảnh đó, rủi ro lớn nhất đối với doanh nghiệp không hẳn là vi phạm phá rừng, mà là không đủ năng lực chứng minh sự tuân thủ khi bị kiểm tra. Việc thiếu dữ liệu đầy đủ, nhất quán và có thể xác minh có thể dẫn đến nguy cơ gián đoạn xuất khẩu ngay tại cửa khẩu EU, dù thị trường vẫn còn nhu cầu.
.png)
1.2. Thép: CBAM và bài toán công nghệ, nguyên liệu nhập khẩu và kiểm soát phát thải
Đối với các ngành công nghiệp phát thải cao như thép, EU đang triển khai CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism) nhằm đưa chi phí carbon vào thương mại quốc tế và hạn chế hiện tượng “rò rỉ carbon”. Từ 1/1/2026, thép nhập khẩu vào EU phải khai báo lượng phát thải gắn với sản phẩm và chịu chi phí carbon tương ứng.
CBAM tạo ra một sự thay đổi căn bản trong cấu trúc cạnh tranh của ngành thép. Lợi thế về chi phí lao động hoặc năng lượng giá rẻ không còn đủ để duy trì khả năng cạnh tranh nếu đi kèm với cường độ phát thải cao.
Đối với doanh nghiệp thép Việt Nam, có 2 thách thức lớn nhất chính là:
▶ Công nghệ sản xuất: Phần lớn các cơ sở sản xuất thép trong nước vẫn sử dụng công nghệ tiêu tốn nhiều năng lượng và phát thải cao. Điều này khiến cường độ carbon trên mỗi đơn vị sản phẩm cao hơn so với các nhà sản xuất đã đầu tư mạnh vào công nghệ xanh tại EU hoặc một số quốc gia khác.
▶ Phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu và hạn chế trong năng lực quản trị dữ liệu phát thải: Phần lớn nguyên liệu sản xuất của ngành thép Việt Nam đến từ Indonesia và Trung Quốc, CBAM không chỉ yêu cầu con số phát thải tổng, mà yêu cầu dữ liệu có nguồn gốc, phương pháp tính toán rõ ràng và có thể kiểm chứng. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp vẫn chưa có hệ thống đo lường, ghi nhận và quản trị phát thải xuyên suốt chuỗi cung ứng, đặc biệt là với các khâu nằm ngoài lãnh thổ Việt Nam.
Về dài hạn, CBAM cho thấy EU đang coi phát thải carbon là một yếu tố cấu thành của giá nhập khẩu, tương tự như thuế hoặc chi phí logistics. Điều này buộc doanh nghiệp thép Việt Nam phải nhìn nhận kiểm soát phát thải không còn là vấn đề tuân thủ môi trường, mà là yếu tố chiến lược quyết định khả năng tiếp cận thị trường EU.
.png)
2. Hàm ý chiến lược đối với doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam
EUDR và CBAM phản ánh một xu hướng chung trong chính sách thương mại của EU:
chuyển trách nhiệm tuân thủ từ nhà nước sang doanh nghiệp, và từ kiểm soát chất lượng sản phẩm sang kiểm soát toàn bộ tác động của chuỗi cung ứng.
Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam sẽ ngày càng phụ thuộc vào:
▶ Khả năng quản trị và minh bạch hóa chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu đến sản xuất và phân phối
▶ Năng lực thu thập, quản lý và cung cấp dữ liệu pháp lý – môi trường, đáp ứng yêu cầu của cơ quan quản lý và khách hàng EU
▶ Mức độ chủ động thích ứng với lộ trình chính sách, thay vì phản ứng bị động khi quy định đã có hiệu lực
Những doanh nghiệp chuẩn bị sớm có thể chuyển yêu cầu tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh. Ngược lại, việc chậm thích ứng có thể dẫn đến rủi ro gián đoạn thị trường, ngay cả khi nhu cầu tiêu thụ tại EU vẫn duy trì ở mức cao.
.png)
3. Kết luận
Giai đoạn 2026 – 2030 đánh dấu sự dịch chuyển từ thương mại dựa trên nhu cầu sang thương mại dựa trên điều kiện pháp lý. Đối với EU, EUDR và CBAM không chỉ là công cụ môi trường, mà là cơ chế tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu theo hướng minh bạch và phát thải thấp hơn.
Trong bối cảnh đó, xuất khẩu của Việt Nam không còn đơn thuần là câu chuyện bán được hàng, mà là đủ điều kiện để được phép tham gia thị trường. Doanh nghiệp nào sớm đầu tư vào quản trị chuỗi cung ứng, dữ liệu nguồn gốc và phát thải sẽ có vị thế tốt hơn khi các chính sách này bước vào giai đoạn thực thi đầy đủ từ cuối năm 2026 trở đi.
Nguồn
https://iso-ahead.vn/quy-dinh-chong-pha-rung-eudr-cua-lien-minh-eu
https://iso-ahead.vn/cbam-eu-buoc-vao-giai-doan-moi-2026-doanh-nghiep-viet-can-biet-gi?search=cbam
Liên hệ AHEAD ngay để nhận được tư vấn
Ms. Hà
Hotline: 0982024173
Zalo: https://zalo.me/0982024173
Email: info@ahead.com.vn
Ms. Vân Nguyễn
Hotline: 0988 382 242
Zalo: zalo.me/84988382242
Email: van.nguyen@ahead.com.vn
Văn phòng AHEAD
Hà Nội: Số 18 Tam Trinh, Phường Bạch Mai, Thành phố Hà Nội.
Đà Nẵng: Số 498 Bùi Trang Chước, Phường Hội An Tây, Thành phố Đà Nẵng.
Hồ Chí Minh: Số 8/29 Hoàng Hoa Thám, Phường Gia Định, Thành phố Hồ Chí Minh.
Bình luận: