Xu hướng Kinh tế tuần hoàn

Doanh nghiệp hiện nay đang chịu áp lực ngày càng lớn trong việc chuyển đổi khỏi mô hình tuyến tính truyền thống “take – make – waste” (khai thác – sản xuất – thải bỏ) sang mô hình kinh tế tuần hoàn, trong đó vật liệu, linh kiện và sản phẩm được duy trì giá trị sử dụng lâu nhất có thể thông qua các hoạt động như tái sử dụng, tái chế và tái tạo.

Áp lực này xuất phát từ nhiều yếu tố đồng thời, bao gồm:

       ▶ Kỳ vọng ngày càng cao từ khách hàng và các đối tác trong chuỗi cung ứng

       ▶ Sự khan hiếm tài nguyên và biến động chi phí nguyên vật liệu

       ▶ Các quy định về trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (Extended Producer Responsibility – EPR)

       ▶ Các cam kết về khí hậu và mục tiêu giảm phát thải, phát triển bền vững

Những yếu tố này đang buộc doanh nghiệp phải xem xét lại toàn bộ mô hình vận hành, từ thiết kế sản phẩm, lựa chọn nguồn cung, sản xuất, phân phối, bảo trì cho đến thu hồi và tái tạo sản phẩm sau sử dụng.

Tổng quan về ISO 59001

ISO 59001 là gì? ISO 9001 được phát triển như một tiêu chuẩn về Hệ thống quản lý kinh tế tuần hoàn (Circular Economy Management System), thuộc bộ tiêu chuẩn ISO 59000.

Trong khi các tiêu chuẩn liên quan như:

•        ▶ ISO 59004
•        ▶ ISO 59010
•        ▶ ISO 59020

Chủ yếu cung cấp nguyên tắc, định hướng mô hình kinh doanh và phương pháp đo lường, thì ISO 59001 là tiêu chuẩn hệ thống quản lý có thể chứng nhận, với cấu trúc tương tự: ISO 9001, ISO 14001, nhưng tập trung vào mục tiêu tuần hoàn tài nguyên. ISO 59001 cung cấp một khuôn khổ dựa trên các yêu cầu nhằm tích hợp tư duy kinh tế tuần hoàn vào:

•        ▶ Chính sách
•        ▶ Quy trình
•        ▶ Hệ thống đo lường
•        ▶ Cơ chế quản trị

Qua đó, các vòng lặp tài nguyên được hoạch định, kiểm soát và tối ưu một cách có hệ thống, thay vì chỉ tồn tại dưới dạng các sáng kiến riêng lẻ.

Vì sao cần chứng nhận ISO 59001

Trong thực tế, phần lớn doanh nghiệp hiện nay đang triển khai các hoạt động kinh tế tuần hoàn theo từng mảng riêng lẻ, chẳng hạn như:

       ▶ Một dự án tái chế tại nhà máy

       ▶ Một chương trình sửa chữa do bộ phận dịch vụ vận hành

       ▶ Một mô hình refill do bộ phận marketing triển khai

       ▶ Một dự án thay thế vật liệu từ bộ phận R&D

Tuy nhiên, khi thiếu một hệ thống quản lý tổng thể, các nỗ lực này thường bị phân tán và thiếu liên kết. Lợi ích đạt được ở một bộ phận có thể bị triệt tiêu bởi các quyết định ở bộ phận khác. I

SO 59001 được xây dựng nhằm tích hợp tất cả các hoạt động này vào một hệ thống quản lý thống nhất, tiêu chuẩn này đưa ra các yêu cầu để doanh nghiệp thiết lập, vận hành và cải tiến một hệ thống quản lý kinh tế tuần hoàn, kết nối xuyên suốt các hoạt động từ chiến lược, thiết kế, mua sắm, vận hành, logistics cho đến xử lý cuối vòng đời sản phẩm. 

Đối với doanh nghiệp, điều này đồng nghĩa với việc có một khuôn khổ thống nhất để:

       ▶ Lập kế hoạch các sáng kiến kinh tế tuần hoàn

       ▶ Triển khai một cách nhất quán trong toàn tổ chức

       ▶ Theo dõi, đo lường và chứng minh hiệu quả theo thời gian

ISO 59001 cũng giúp chuyển hóa các mục tiêu ở cấp chiến lược như “giảm chất thải” hoặc “tăng tỷ lệ vật liệu tái chế” thành các hoạt động cụ thể trong vận hành hàng ngày, như:

       ▶ Xây dựng tiêu chí lựa chọn vật liệu

       ▶ Đánh giá và lựa chọn nhà cung cấp

       ▶ Thiết kế hệ thống logistics ngược

       ▶ Xây dựng chiến lược bảo trì và kéo dài vòng đời sản phẩm.

Yêu cầu của ISO 59001

       ▶ Xác định phạm vi hệ thống quản lý kinh tế tuần hoàn

       ▶ Xây dựng chính sách kinh tế tuần hoàn

       ▶ Phân tích bối cảnh tổ chức

       ▶ Xác định các bên quan tâm

       ▶ Thiết lập mục tiêu và chỉ tiêu đo lường

Các bước triển khai ISO 59001

Việc triển khai ISO 59001 gồm 3 giai đoạn chính:

1) Khảo sát & hoạch định (Assessment & Planning)

       ▶ Đánh giá hiện trạng và gap analysis theo yêu cầu tiêu chuẩn

       ▶ Xây dựng baseline dữ liệu

       ▶ Xác định chuỗi giá trị ưu tiên

       ▶ Thiết lập chính sách và mục tiêu tuần hoàn

       ▶ Thành lập ban triển khai

2) Xây dựng & vận hành hệ thống (Implementation)

       ▶ Đào tạo nhận thức về ISO 59001

       ▶ Xây dựng quy trình và tài liệu hệ thống

       ▶ Triển khai áp dụng vào thực tế

       ▶ Theo dõi KPI, đánh giá nội bộ

       ▶ Rà soát trước đánh giá chứng nhận (pre-audit)

3) Đánh giá & chứng nhận (Certification)

       ▶ Stage 1: Đánh giá tài liệu hệ thống

       ▶ Stage 2: Đánh giá thực tế triển khai

       ▶ Xử lý nonconformities (nếu có)

       ▶ Cấp chứng nhận

Sau chứng nhận:

       ▶ Đánh giá giám sát hàng năm

       ▶ Tái chứng nhận chu kỳ 3 năm

Lợi ích của ISO 59001

ISO 59001 giúp doanh nghiệp chuyển đổi kinh tế tuần hoàn từ một khái niệm mang tính truyền thông thành một hệ thống quản lý Kinh tế tuần hoàn có thể vận hành và kiểm soát. Khi được tích hợp vào hoạt động hàng ngày, doanh nghiệp có thể:

       ▶ Kiểm soát hiệu quả dòng vật liệu và sản phẩm, từ đó giảm chất thải và phụ thuộc vào nguyên liệu sơ cấp

       ▶ Nhận diện các điểm thất thoát giá trị trong vòng đời sản phẩm, tạo cơ hội cho sửa chữa, tái chế, tái sản xuất và tái sử dụng

       ▶ Tăng khả năng chống chịu trước biến động giá và nguồn cung nguyên liệu

       ▶ Thiết lập mục tiêu rõ ràng và phân công trách nhiệm cụ thể giữa các bộ phận

       ▶ Dễ dàng tích hợp với hệ thống quản lý chất lượng và môi trường nhờ cấu trúc tương đồng

Xem thêm về Bộ tiêu chuẩn ISO 59000 tại: Tổng Quan Về Bộ Tiêu Chuẩn ISO 59000 Về Kinh Tế Tuần Hoàn