-
Xuất khẩu thực phẩm vào thị trường quốc tế đòi hỏi doanh nghiệp đáp ứng nhiều nhóm yêu cầu khác nhau. Bên cạnh quy định pháp lý của quốc gia nhập khẩu, doanh nghiệp còn có thể phải đáp ứng yêu cầu của nhà nhập khẩu, hệ thống bán lẻ, thương hiệu hoặc các chương trình chứng nhận được sử dụng trong chuỗi cung ứng.
Vì vậy, cùng một sản phẩm có thể liên quan đến nhiều tiêu chuẩn và yêu cầu khác nhau. Một nhà máy có thể cần xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, đồng thời đáp ứng một chương trình chứng nhận do khách hàng yêu cầu hoặc chứng minh sản phẩm phù hợp với những tiêu chí riêng như Halal, Vegan.
Trong thực tế, các tiêu chuẩn như HACCP, ISO 22000, FSSC 22000, BRCGS Food Safety và IFS Food thường được sử dụng ở những cấp độ và mục đích khác nhau. Bên cạnh đó là các yêu cầu đặc thù theo sản phẩm và thị trường, trong đó Halal và Vegan là những ví dụ đáng chú ý.
1. Yêu cầu an toàn thực phẩm
An toàn thực phẩm là nhóm yêu cầu cốt lõi đối với hoạt động sản xuất và xuất khẩu thực phẩm. Doanh nghiệp cần kiểm soát các mối nguy có thể ảnh hưởng đến sản phẩm trong toàn bộ quá trình, từ nguyên liệu, sản xuất đến bảo quản và phân phối.
Codex Alimentarius đưa ra General Principles of Food Hygiene (CXC 1-1969), trong đó bao gồm các nguyên tắc về Thực hành vệ sinh tốt (GHP) và HACCP. Đây là nền tảng quan trọng được sử dụng rộng rãi trong quản lý vệ sinh và an toàn thực phẩm.
HACCP tập trung vào việc nhận diện, đánh giá và kiểm soát các mối nguy có ý nghĩa đối với an toàn thực phẩm tại những công đoạn phù hợp. Việc áp dụng HACCP gắn với điều kiện vệ sinh, nguyên liệu, thiết bị, quy trình sản xuất, giám sát và hồ sơ kiểm soát.
Ở cấp độ hệ thống quản lý, ISO 22000:2018 đưa ra các yêu cầu đối với hệ thống quản lý an toàn thực phẩm (FSMS) cho các tổ chức trong chuỗi thực phẩm. Tiêu chuẩn kết hợp cách tiếp cận quản lý hệ thống với các nguyên tắc về an toàn thực phẩm và có thể áp dụng cho nhiều loại hình tổ chức khác nhau trong chuỗi.
HACCP và ISO 22000 có thể được sử dụng làm cơ sở để doanh nghiệp kiểm soát an toàn thực phẩm, nhưng việc áp dụng tiêu chuẩn nào vẫn cần được xác định dựa trên hoạt động thực tế và yêu cầu của thị trường.
2. Tiêu chuẩn trong chuỗi cung ứng quốc tế
Khi tham gia vào chuỗi cung ứng của các thương hiệu, nhà bán lẻ hoặc khách hàng quốc tế, yêu cầu đối với nhà sản xuất thường mở rộng hơn hệ thống kiểm soát an toàn thực phẩm cơ bản.
Một số chương trình được sử dụng phổ biến gồm FSSC 22000, BRCGS Food Safety và IFS Food.
▶ FSSC 22000 được xây dựng trên nền tảng ISO 22000, kết hợp với các chương trình tiên quyết phù hợp với từng lĩnh vực và những yêu cầu bổ sung của chương trình. FSSC 22000 Version 7 được công bố vào tháng 5/2026, tiếp tục cập nhật theo các yêu cầu mới của hệ thống tiêu chuẩn liên quan và yêu cầu Benchmarking của GFSI.
▶ BRCGS Food Safety Issue 9 tập trung vào quản lý an toàn, tính hợp pháp, tính xác thực và chất lượng của sản phẩm trong hoạt động sản xuất, chế biến và đóng gói thực phẩm. Đây là một trong những chương trình thường được các thương hiệu và nhà bán lẻ sử dụng khi đánh giá nhà cung cấp.
▶ IFS Food Version 8 đánh giá sản phẩm và quá trình sản xuất, trong đó xem xét khả năng cung cấp sản phẩm an toàn, xác thực và đáp ứng các yêu cầu pháp luật cũng như thông số kỹ thuật của khách hàng. IFS Food 8 hiện nằm trong nhóm các chương trình được GFSI công nhận.
Các chương trình này không nhất thiết được áp dụng đồng thời. Trong nhiều trường hợp, yêu cầu của khách hàng hoặc chuỗi cung ứng là cơ sở để doanh nghiệp xác định chương trình cần đáp ứng.
Một nhà máy có thể sử dụng ISO 22000 để xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, nhưng khi trở thành nhà cung cấp cho một thương hiệu hoặc hệ thống bán lẻ cụ thể, khách hàng có thể yêu cầu FSSC 22000, BRCGS hoặc IFS Food.
3. Các yêu cầu đặc thù theo sản phẩm và thị trường
Bên cạnh các hệ thống quản lý và chương trình an toàn thực phẩm, một số sản phẩm còn phải đáp ứng những yêu cầu riêng liên quan đến thành phần, nguồn nguyên liệu, phương thức sản xuất hoặc thị trường mục tiêu.
Halal và Vegan là hai nhóm yêu cầu tiêu biểu.
3.1. Halal
Đối với sản phẩm hướng tới thị trường Halal, doanh nghiệp cần xem xét nguồn gốc nguyên liệu, phụ gia, thành phần có nguồn gốc động vật, quy trình sản xuất và nguy cơ nhiễm chéo.
Việc đánh giá có thể liên quan đến toàn bộ chuỗi kiểm soát của sản phẩm, bao gồm nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, kho, truy xuất và hồ sơ liên quan. Vì vậy, việc kiểm soát Halal thường cần được tính đến từ giai đoạn lựa chọn nguyên liệu và xây dựng công thức sản phẩm.
Một yếu tố khác cần được doanh nghiệp lưu ý là cơ chế công nhận chứng nhận Halal tại thị trường đích. Yêu cầu quản lý và cơ chế tiếp nhận chứng nhận có thể khác nhau giữa các quốc gia. Malaysia, Indonesia và các thị trường Hồi giáo tại Trung Đông đều có những quy định và cơ chế quản lý riêng.
Đây là lý do doanh nghiệp không nên chỉ xác định “có chứng nhận Halal” mà cần xem xét chứng nhận đó có phù hợp với thị trường và khách hàng mục tiêu hay không.
3.2. Vegan
Với sản phẩm Vegan, trọng tâm nằm ở thành phần và quá trình sản xuất phù hợp với tiêu chí Vegan được áp dụng.
Việc rà soát không chỉ giới hạn ở nguyên liệu chính mà còn có thể liên quan đến phụ gia, chất tạo hương, chất màu, chất hỗ trợ chế biến và các thành phần khác trong công thức. Nguồn gốc của những thành phần này cần được xác minh khi cần thiết.
Nếu dây chuyền sản xuất đồng thời được sử dụng cho sản phẩm có thành phần nguồn gốc động vật, doanh nghiệp cũng cần xem xét việc kiểm soát nguy cơ nhiễm chéo và cách quản lý sản xuất phù hợp.
Do đó, Halal và Vegan có thể được áp dụng bên cạnh hệ thống an toàn thực phẩm, nhưng mục đích và phạm vi kiểm soát của chúng khác với HACCP, ISO 22000 hoặc các chương trình quản lý an toàn thực phẩm.
4. Các yêu cầu cùng áp dụng trên một sản phẩm
Trong hoạt động xuất khẩu, các nhóm yêu cầu trên có thể cùng xuất hiện đối với một sản phẩm.
Một sản phẩm thực phẩm có thể đồng thời phải đáp ứng:
▶ Quy định của thị trường nhập khẩu về an toàn thực phẩm, thành phần, phụ gia, ghi nhãn, truy xuất nguồn gốc và các yêu cầu pháp lý khác.
▶ Yêu cầu về hệ thống quản lý an toàn thực phẩm như HACCP hoặc ISO 22000.
▶ Yêu cầu của khách hàng và chuỗi cung ứng như FSSC 22000, BRCGS Food Safety hoặc IFS Food.
▶ Yêu cầu đặc thù của sản phẩm hoặc thị trường như Halal, Vegan hoặc các chương trình khác.
Chẳng hạn, một doanh nghiệp sản xuất cà phê có thể xây dựng hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo ISO 22000. Khi cung cấp cho một khách hàng yêu cầu FSSC 22000, doanh nghiệp phải đáp ứng thêm các yêu cầu của chương trình này. Nếu sản phẩm được xuất khẩu vào thị trường có yêu cầu Halal, doanh nghiệp tiếp tục phải kiểm soát nguyên liệu, quy trình và các yếu tố liên quan theo yêu cầu Halal.
Với các sản phẩm có tuyên bố Vegan, doanh nghiệp cũng cần chứng minh thành phần và quá trình sản xuất phù hợp với tiêu chí áp dụng. Như vậy, một chứng nhận hoặc tiêu chuẩn riêng lẻ không phải lúc nào cũng bao quát toàn bộ yêu cầu của một đơn hàng xuất khẩu.
5. Xác định tiêu chuẩn từ yêu cầu của thị trường
Thay vì lựa chọn tiêu chuẩn theo xu hướng hoặc số lượng chứng nhận, doanh nghiệp nên bắt đầu từ thị trường, sản phẩm và khách hàng cụ thể.
▶ Thị trường: Xác định quốc gia nhập khẩu và các quy định bắt buộc đối với nhóm sản phẩm.
▶ Sản phẩm: Rà soát thành phần, nguồn nguyên liệu, quy trình sản xuất, bao bì và các đặc tính có thể tạo ra yêu cầu riêng.
▶ Khách hàng: Kiểm tra yêu cầu của nhà nhập khẩu, thương hiệu, hệ thống bán lẻ hoặc đối tác trong chuỗi cung ứng.
▶ Hệ thống hiện tại: Đánh giá doanh nghiệp đang áp dụng HACCP, ISO 22000 hoặc hệ thống kiểm soát nào và những yêu cầu nào còn thiếu.
▶ Chứng nhận: Sau khi xác định đầy đủ yêu cầu, doanh nghiệp mới lựa chọn chương trình chứng nhận và phạm vi áp dụng phù hợp.
Cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp tránh việc đầu tư vào một chứng nhận nhưng vẫn phải bổ sung nhiều yêu cầu khác khi tiếp cận khách hàng hoặc thị trường mới.
AHEAD - Tư vấn tiêu chuẩn thực phẩm xuất khẩu
AHEAD cung cấp dịch vụ đào tạo và tư vấn các hệ thống quản lý, tiêu chuẩn và yêu cầu liên quan đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu thực phẩm, bao gồm HACCP, ISO 22000, FSSC 22000 và các yêu cầu đặc thù theo thị trường như Halal, Vegan.
Phạm vi tư vấn được xác định dựa trên sản phẩm, quy trình sản xuất, thị trường mục tiêu và yêu cầu của khách hàng. Đối với hoạt động chứng nhận, việc đánh giá và cấp chứng nhận được thực hiện bởi tổ chức chứng nhận phù hợp với chương trình và phạm vi áp dụng.
Nguồn tham khảo
https://www.iso.org/iso-22000-food-safety-management.html
https://www.fssc.com/fssc-22000/scheme-documents/
https://www.fssc.com/fssc-22000/?trk=article-ssr-frontend-pulse_little-text-block&utm
https://www.brcgs.com/our-standards/food-safety/how-to-get-certified
https://www.vegansociety.com/trademark/vegan-trademark-standards
Liên hệ AHEAD ngay để nhận được tư vấn
Ms. Hà
Hotline: 0982024173
Zalo: https://zalo.me/0982024173
Email: info@ahead.com.vn
Ms. Vân Nguyễn
Hotline: 0988 382 242
Zalo: zalo.me/84988382242
Email: van.nguyen@ahead.com.vn
Văn phòng AHEAD
Hà Nội: Số 18 Tam Trinh, Phường Tương Mai, Thành phố Hà Nội.
Đà Nẵng: Số 498 Bùi Trang Chước, Phường Hoà Xuân, Thành phố Đà Nẵng
Hồ Chí Minh: Đường số 23, Phường Hiệp Bình, Thành phố Hồ Chí Minh.
Bình luận: